‌کربلا؛ از جغرافیا تا استعاره‌

علویان ترکیه‌ که بنا بر برآوردهای مختلف میان حدود ۱۵ تا ۲۵ درصد جمعیت این کشور را تشکیل می‌دهند، میراثی غنی از موسیقی آیینی و مذهبی دارند. در این سنت، گونه‌هایی چون «مرثیه»، «دِییش» و «سِماح» جایگاهی محوری دارند و در آیین «جم»، به‌ویژه در ایام محرم، اجرا می‌شوند.  چندی پیش به‌طور اتفاقی به ترانه‌ای فولکلور از کشور همسایه، ترکیه با عنوان «Nemrudun Kızı» (دختر نمرود) برخوردم که خواننده معروف ترکیه، ماهسون هم آن را بازخوانی کرده است. آنچه بیش از همه توجهم را جلب کرد، اشاره‌ای غیرمنتظره به «کربلا» در دل یک ترانه عاشقانه بود. این اشاره، پرسشی را پیش‌رو گذاشت: کربلا در موسیقی مردمی ترکیه چه جایگاهی دارد که حتی در روایت یک شکست عشقی نیز به آن ارجاع داده می‌شود؟ ترانه «دختر نمرود» روایت عاشقی است که پس از بی‌مهری معشوق، احساس می‌کند تمام زندگی‌اش فروپاشیده است. او معشوق را «دختر نمرود» می‌نامد؛ استعاره‌ای از انسانی سنگدل و مغرور که یادآور چهره نمادین نمرود در فرهنگ اسلامی است. راوی از خاموش‌شدن «اجاق» خود سخن می‌گوید؛ کنایه‌ای از نابودی خانه، امید و آرامش. او آن‌چنان در اندوه فرومی‌رود که جهان را در نگاه خود به «کربلا» تشبیه می‌کند؛ مکانی که در حافظه فرهنگی مسلمانان، نماد اوج رنج، مظلومیت و فقدان است. در پایان نیز، میان عشق، خشم و درماندگی، معشوق را نفرین می‌کند و آرزو دارد همان رنجی را که بر او تحمیل کرده،  خود نیز بچشد.