خطا در بارگذاری تصویر
شهادت آیتالله سیدعلی خامنهای در جریان جنگ ایران، آمریکا و اسرائیل، تنها پایان زندگی طولانیترین رهبر انقلاب اسلامی نبود؛ برای بسیاری از ناظران، پایان یکی از مهمترین فصلهای تاریخ تشیع سیاسی در روزگار معاصر بود. رهبری که نزدیک به چهار دهه، در جایگاه عالیترین مقام سیاسی و دینی جمهوری اسلامی قرار داشت، اکنون در حافظه تاریخی ایران و جهان تشیع، نه صرفا به عنوان یک رئیس حکومت، بلکه به عنوان یکی از تأثیرگذارترین فقهای دوران معاصر مورد ارزیابی قرار خواهد گرفت. علی فتاحی- محقق حوزه تاریخ: شهادت آیت‌الله سیدعلی خامنه‌ای در جریان جنگ ایران، آمریکا و اسرائیل، تنها پایان زندگی طولانی‌ترین رهبر انقلاب اسلامی نبود؛ برای بسیاری از ناظران، پایان یکی از مهم‌ترین فصل‌های تاریخ تشیع سیاسی در روزگار معاصر بود. رهبری که نزدیک به چهار دهه، در جایگاه عالی‌ترین مقام سیاسی و دینی جمهوری اسلامی قرار داشت، اکنون در حافظه تاریخی ایران و جهان تشیع، نه صرفا به عنوان یک رئیس حکومت، بلکه به عنوان یکی از تأثیرگذارترین فقهای دوران معاصر مورد ارزیابی قرار خواهد گرفت. مراسم تشییع گسترده او و آیین‌های سوگواری در ایران و شماری از جوامع شیعه منطقه نیز نشان داد که مرگ او، فارغ از همه اختلاف‌نظرهای سیاسی، به رویدادی فراتر از مرزهای ایران تبدیل شده است. تاریخ تشیع، تاریخی است که بیش از هر چیز با نهاد «مرجعیت» شناخته می‌شود؛ نهادی که از روزگار غیبت کبری تاکنون، ستون اصلی استمرار هویت شیعی بوده است. از شیخ مفید و سیدمرتضی تا علامه حلی، از محقق کرکی تا شیخ انصاری و میرزای شیرازی، هر عصر با ظهور فقیهی همراه بوده که توانسته است پاسخ‌گوی نیازهای زمان خود باشد. در قرن چهاردهم هجری، امام خمینی با طرح نظریه ولایت فقیه، این سنت هزارساله را وارد عرصه حکومت کرد و پس از رحلت او در سال ۱۳۶۸، مسئولیت استمرار این تجربه تاریخی بر دوش آیت‌الله خامنه‌ای قرار گرفت؛ مسئولیتی که بیش از 36 سال ادامه یافت و طولانی‌ترین دوره رهبری در تاریخ جمهوری اسلامی را رقم زد. اگر امام خمینی (ره) معمار جمهوری اسلامی بود، بسیاری از پژوهشگران بر این باورند که آیت‌الله خامنه‌ای معمار مرحله تثبیت و نهادینه‌شدن آن به شمار می‌رفت. او در شرایطی رهبری را بر عهده گرفت که کشور تازه از جنگ هشت‌ساله خارج شده بود، بازسازی اقتصادی آغاز شده و نظام سیاسی هنوز در حال تثبیت ساختارهای خود بود. طی دهه‌های بعد، جمهوری اسلامی با بحران‌های متعددی از جمله تحریم‌های گسترده، منازعات منطقه‌ای، پرونده هسته‌ای، اعتراض‌های داخلی و در نهایت جنگ مستقیم با آمریکا و اسرائیل روبه‌رو شد؛ بحران‌هایی که هر یک آزمونی برای ساختار ولایت فقیه و نظام سیاسی ایران محسوب می‌شدند. از منظر تاریخ اندیشه شیعه، مهم‌ترین میراث آیت‌الله خامنه‌ای را باید در توسعه مفهوم «فقه حکومتی» جست‌وجو کرد. در این نگاه، فقه تنها مجموعه‌ای از احکام فردی نیست، بلکه چارچوبی برای اداره جامعه، اقتصاد، امنیت، فرهنگ، علم و روابط بین‌الملل نیز به شمار می‌آید. در طول سال‌های رهبری او، این رویکرد در بسیاری از سیاست‌های کلان جمهوری اسلامی بازتاب یافت و به یکی از شاخصه‌های فقه سیاسی شیعه در عصر جدید تبدیل شد.