پادکست اخبار دیروز 22 تیر 1405
شرق

خطا در بارگذاری تصویر

نبرد هرمز ۴۰۰ سال بعد و کلان راهبرد ایران
نبرد هرمز ۴۰۰ سال بعد و کلان راهبرد ایران

بازپس‌گیری بندر راهبردی گامرون -‌بندرعباس‌- از پرتغالی‌ها در سال ۱۶۱۴، شاهکاری در تلفیق عملیات نظامی، بهره‌گیری از ژئوپلیتیک منطقه‌ای و زمان‌بندی فرصت‌طلبانه توسط شاه عباس اول بود. امپراتوری پرتغال بیش از یک قرن انحصار خفه‌کننده‌ای بر تجارت در خلیج فارس داشت و عمدتا از قلعه پرتقالی‌ها در جزیره هرمز بر منطقه مدیریت می‌کرد. بازپس‌گیری بندر راهبردی گامرون -‌بندرعباس‌- از پرتغالی‌ها در سال ۱۶۱۴، شاهکاری در تلفیق عملیات نظامی، بهره‌گیری از ژئوپلیتیک منطقه‌ای و زمان‌بندی فرصت‌طلبانه توسط شاه عباس اول بود. امپراتوری پرتغال بیش از یک قرن انحصار خفه‌کننده‌ای بر تجارت در خلیج فارس داشت و عمدتا از قلعه پرتقالی‌ها در جزیره هرمز بر منطقه مدیریت می‌کرد. آنها برای تأمین امنیت مسیرهای دسترسی به سرزمین اصلی و اخذ عوارض گمرکی سنگین، گامرون را -که آن را کامبارائو یا کومورائو می‌نامیدند- اشغال کرده بودند. قبل از دوران شاه عباس اول (۱۵۸۷-‌‌۱۶۲۹‌)، ارتش صفوی تقریبا به‌طور کامل به سواره‌نظام قبیله‌ای قزلباش متکی بود که اگر‌چه در درگیری‌های زمینی مستقیم درخشان بودند، اما عملا برای محاصره قلعه‌های سنگی اروپایی مجهز به توپخانه کارآیی نداشت. برای رفع این مشکل، شاه عباس اصلاحات نظامی گسترده‌ای انجام داد. او یک ارتش دائمی و حرفه‌ای از غلامان -سپاه سربازانی که مستقیما به حکومت مرکزی وفادار بودند- ایجاد کرد. آموزش گسترده این واحدها در استفاده از تفنگ و توپخانه سنگین -با کمک برادران شرلی انگلیسی-‌ صورت گرفت. توسعه قابلیت‌های اساسی دریایی این ارتش با استفاده از قایق‌های محلی و کشتی‌های آب‌های کم‌‌ژرفا برای تکمیل نیروهای زمینی ایرانی انجام شد. در عین حال، پرتغالی‌ها در اوایل قرن هفدهم‌ در امپراتوری دریایی در آسیا (Estado da Índia) به‌شدت تحت فشار و در حال مبارزه با رقابت تجاری شرکت‌های تازه‌وارد هلندی و انگلیسی هند شرقی بودند. شاه عباس این رقابت ژئوپلیتیکی را از نزدیک زیر نظر داشت. هنگامی که فرماندهان منطقه‌ای پرتغالی در سال‌های ۱۶۱۳-۱۶۱۴ شروع به اخذ مالیات سنگین از بازرگانان محلی کردند و به متوقف‌کردن کاروان‌هایی که از طریق ایران به هرمز سفر می‌کردند پرداختند، شاه عباس از این کار پرتقالی‌ها به‌ عنوان بهانه‌ای برای جنگ استفاده کرد. برای محاصره گامرون در ۱۶۱۴، شاه عباس‌ امام‌قلی‌خان، فرمانده ارشد نظامی خود -فرماندار استان فارس و پسر سردار معروف الله‌وردی‌خان- را برای رهبری این لشکرکشی اعزام کرد.‌ امام‌قلی‌خان با نیروی عظیمی متشکل از تقریبا ۱۴ هزار نفر به سمت جنوب لشکرکشی کرد. پادگان پرتغالی‌ها در قلعه گامرون توسط حدود ۸۰ سرباز پرتغالی و گروه کوچکی از نیروهای کمکی محلی اداره می‌شد. با درک بی‌فایده‌بودن دفاع در برابر ارتش مدرن و مجهز به توپخانه امام‌قلی‌خان، پادگان پرتغالی پس از محاصره‌ای که از ۲۹ سپتامبر تا ۲۱ دسامبر ۱۶۱۴ ادامه داشت، تسلیم شد.