خطا در بارگذاری تصویر
واشینگتن در دو پرونده جداگانه چارچوب را ترک کرده، اما تهران در هر دو مورد متعهد به چارچوب مانده است. این رفتار، نه واکنش لحظهای است و نه محصول شرایط، بلکه یک روش است؛ روشی که تهران طی سالها آن را به عنوان ستون ثابت سیاست خارجی خود نگه داشته. واشینگتن در دو پرونده جداگانه چارچوب را ترک کرده، اما تهران در هر دو مورد متعهد به چارچوب مانده است. این رفتار، نه واکنش لحظه‌ای است و نه محصول شرایط، بلکه یک روش است؛ روشی که تهران طی سال‌ها آن را به عنوان ستون ثابت سیاست خارجی خود نگه داشته. پرسش اصلی اینجاست: چرا تهران چارچوب «پایبندی به مذاکره» را حفظ می‌کند، حتی زمانی که طرف مقابل آن را کنار گذاشته؟ اعتبار، نخستین پاسخ است. تهران در پرونده هسته‌ای‌ بیش از هر چیز یک گزاره را تثبیت می‌کند: «ایران قابل پیش‌بینی» است. این گزاره، ابزار است، ابزاری برای خنثی‌سازی روایت‌هایی که واشینگتن طی دو دهه ساخته است. اگر ایران هم‌زمان با آمریکا از توافق خارج می‌شد، این ابزار از دست می‌رفت و واشینگتن می‌توانست خروج خود را در قالب واکنش به رفتار ایران توجیه کند. اما وقتی آمریکا خارج می‌شود و ایران می‌ماند، صحنه برعکس می‌شود. تهران در موقعیت بالاتر قرار می‌گیرد و واشینگتن در موقعیت طرفی که تعهد را ترک کرده. این موقعیت، در دیپلماسی‌ وزن دارد؛ وزنی برای ساختن اجماع جهانی علیه رفتار آمریکا. فشار، محور دوم است. تهران تجربه خروج نخست آمریکا را در حافظه راهبردی خود دارد. آن خروج، فشار اقتصادی شدید و تحریم‌های گسترده را به دنبال داشت. اما تهران از دل همان فشار، یک درس استخراج کرد که همان خروج هم‌زمان ایران، فشار را چند برابر می‌کرد. زیرا در آن صورت، آمریکا می‌توانست ادعا کند ایران مسیر تحت نظارت ان‌پی‌تی هسته‌ای را رها کرده و به سمت برنامه غیرقابل کنترل می‌رود. این ادعا، زمینه اجماع‌سازی علیه ایران را فراهم می‌کرد. اما وقتی ایران در توافق می‌ماند، حتی با کاهش تعهدات، همچنان در چارچوب حقوقی برجام حرکت می‌کند و این چارچوب، سپری در برابر اجماع‌سازی است. تفاهم‌نامه اسلام‌آباد نیز اگرچه موقتی بود، اما ماندن ایران در چارچوب آن، همین سپر را فعال نگه داشت. زمان، محور سوم است. تهران زمان را واگذار نمی‌کند. خروج آمریکا از توافق، اگر با واکنش سریع ایران همراه می‌شد، ابتکار عمل را به واشینگتن می‌داد. اما ماندن ایران در توافق، حتی پس از اعلام پایان تفاهم، ابتکار عمل را در دست تهران نگه می‌دارد. ایران می‌تواند زمان را بکشد، فشار را مدیریت کند و در لحظه مناسب، سطح واکنش را تنظیم کند. این الگو در دوره نخست ترامپ فعال شد و اکنون نیز با تجربه بیشتر ادامه یافته. با این حال، تهران می‌داند مدیریت زمان، هرچند مؤثر است اما هزینه‌های فرسایشی نیز دارد؛ هزینه‌هایی که در سطح داخلی قابل مشاهده‌اند.